خشخاشی یا پره یکی از اندام های سازه ای در گنبدهای دوپوسته است که در فضای بین دوپوسته ساخته شده اند. مطالعات پیشین معمولاً این اندام را در گنبدهای دوپوستۀ نار (پیازی شکل) مطالعه کرده و کمتر به مطالعۀ آن در گنبدهای رُک (هرمی یا مخروطی شکل) پرداخته اند؛ حال آنکه با توجه به تفاوت های شکلی و سازه ای پوستۀ خارجی گنبدهای دوپوستۀ رک، طرح و نقش سازه ای خشخاشی ها در آن ها متفاوت است. ازاین رو مقالۀ پیش رو بر آن است که با مطالعۀ ریخت شناسانۀ خشخاشی در گنبدهای دوپوستۀ گسستۀ رک، تعریفی تازه متکی بر نمونه ها از آن عرضه نماید و بر این اساس نقش سازه ای خشخاشی ها در گنبدهای دوپوستۀ گسستۀ رک را معرفی کند. این کار با انتخاب شهر تاریخی کاشان ـ پهنه ای که تعدد و تنوع نمونه ها در آن قابل توجه است ـ و بررسی ده اثر واقع در داخل و خارج حصار تاریخی شهر انجام شده است. در مرحلۀ اول از میان این نمونه ها، شش اثر که در پژوهش های تک نگاری مطالعه و مستندسازی شده اند، امکان مشاهده و برداشت مستقیم میدانی داشته اند و دربردارندۀ ترکیب ها و طرح های متنوع خشخاشی بودند، انتخاب شد. در گام بعد، اطلاعات مربوط به طرح معماری و ویژگی های ساختمانی انواع خشخاشی در نمونه های انتخاب شده با مشاهده و برداشت مستقیم میدانی و مطالعات تکمیلی کتابخانه ای گردآوری شد. پس از آن، شکل کالبدی نمونه ها مدل سازی سه بعدی و با استفاده از اسناد ترسیمی تازه بازنمایی گردید تا امکان مقایسۀ طرح سازۀ خشخاشی در نمونه ها فراهم شود. در گام بعد با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، طرح خشخاشی ها از منظر تعداد، موقعیت، ابعاد، شکل و فن ساخت مقایسه شد. بر این اساس، خشخاشی در گنبدهای دوپوستۀ رک در قالب سه شکل سازه ای متمایز که هریک نقش سازه ای متفاوت دارد، تعریف شد. با نگاهی کلی و در مقایسه با گنبدهای نار، در گنبدهای رک، از نقش خشخاشی به عنوان پشت بند کاسته شده و نقش غالب آن سخت کنندۀ گریو و پوستۀ خارجی است. نتایج به دست آمده تنها برای فهم کلی رفتار خشخاشی در گنبدهای رک کاربرد دارد و نمی توان از آن ها به صورت مستقیم برای تحلیل یک نمونۀ مشخص بهره برد.

یکی از مهمترین سازه های پالایشگاهی، پایپ رک ها می باشند که معمولا سازه هایی بتنی، فولادی و یا ترکیبی از این دو هستند که جهت نگهداری لوله ها و سایر تجهیزات در ترازهای مورد نیاز به کار می روند. به علت جدا نمودن پایپ رک ها در یک طول مشخص و رفتار جداگانه هر یک از این بخش ها در هنگام وقوع زلزله و همچنین به دلیل وارد شدن نیروی بسیار زیاد در محل جداشدگی به تکیه گاه لوله ها، باید تدابیری اندیشیده شود تا خسارات وارده به لوله ها کاهش داده شوند. میراگرها یکی از قدرتمندترین ابزارهای مهندسی زلزله در زمینه کنترل غیرفعال می باشد. اگرچه، بررسی پایپ رک های موجود نشان می دهد که استفاده از میراگرها در این سازه ها امری غیر معمول می باشد ولی در برخی پایپ رک ها می تواند بسیار مفید باشد. در این تحقیق عملکرد میراگرها در یک پایپ رک که از 4 بخش تشکیل شده است و میراگرها در محل مهاربندهای طولی قرار داده شده، تحت اثر زلزله های نزدیک گسل و دور از گسل مورد مطالعه قرار گرفته شد. نتایج نشان می دهد استفاده از میراگرها در پایپ رک ها باعث کاهش آسیب به سازه و لوله ها پس از زلزله می شود و عملکرد بسیار مناسبی دارد. افزودن میراگرها به این سازه ها می تواند دریفت بین طبقات، برش پایه و شتاب کف طبقات را به مقدار چشمگیری کاهش داده و در نتیجه از لوله ها به خوبی محافظت کند. به این ترتیب، این سازه ها می توانند قابلیت استفاده خود را در حین زلزله به طور کامل حفظ نموده و بلافاصله پس از زلزله نیز قابل بهره برداری باشند، که این موضوع در پالایشگاه ها امری بسیار مهم و ضروری می باشد.

این تحقیق به مقایسه تحلیل و مدل سازی پایپ رک های فولادی موجود تحت بارگذاری های مختلف با استفاده از دو آیین نامه معتبر بین المللی، آیین نامه اروپا و آیین نامه ایران، می پردازد. هدف اصلی این مطالعه ارزیابی دقت نتایج تحلیل ها بر اساس این دو آیین نامه و مقایسه تطابق آنها با شرایط لرزه خیز ایران است. در این تحقیق، تعدادی از پایپ رک های فولادی موجود در شرایط مختلف بارگذاری مدل سازی و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که آیین نامه ایران، که به طور خاص با توجه به ویژگی های لرزه ای منطقه ایران و بر اساس استانداردهای آمریکایی طراحی شده، تحلیل دقیق تری از رفتار سازه ها در برابر بارهای لرزه ای ارائه می دهد. این آیین نامه با استفاده از مدل های پیچیده تر و دقیق تر برای شبیه سازی رفتار سازه ها تحت بارهای زلزله، قادر به پیش بینی دقیق تری از عملکرد پایپ رک ها در برابر زلزله و بارهای دینامیکی است و نتایج محافظه کارانه تری به دست می دهد. در مقابل، آیین نامه اروپا که بیشتر برای مناطق با خطر زلزله پایین طراحی شده، در تحلیل سازه ها تحت بارهای لرزه ای در ایران عملکرد کمتری از خود نشان داد. این تفاوت ها ناشی از عدم تطابق کامل آیین نامه اروپا با شرایط لرزه ای و جغرافیایی ایران است که منجر به کاهش دقت در تحلیل و مدلسازی سازه ها می شود. علاوه بر این، در این تحقیق تحلیل ساختگاه و تحلیل خطر لرزه ای در مناطق مختلف ایران نیز انجام شده است. نتایج این تحلیل ها بر اهمیت توجه به ویژگی های خاص لرزه ای و شرایط زمین شناسی در طراحی سازه ها تأکید دارد. این تحقیق بر لزوم استفاده از آیین نامه های بومی و متناسب با ویژگی های محیطی و جغرافیایی تأکید دارد و نتایج آن می تواند به بهبود فرآیند طراحی و تحلیل سازه ها در مناطق لرزه خیز، به ویژه در ایران، کمک کند.

پیوند نزدیک میان دین، مذهب و معماری تدفینی و همچنین احترام خاص مسلمانان نسبت به امامزاده ها سبب شکل گیری معماری آرامگاهی شده است که به سبب آن گنبد این گونه بناها از لحاظ محتوایی و شکل از یک سو با جنبه تقدس و نمادین بنا مرتبط می شود و از سوی دیگر متاثر از هویت مذهبی و سیاسی فرد متوفی می باشد. گنبدهای مختلفی از قبیل رک، نار و دوپوسته و نمونه های دیگر در زمینه شیوه های گنبدسازی، شیوه های ترسیم، سبک شناسی و روش های اجرایی آن توسط معماران به نام این سرزمین کهن معرفی شده اند. در این بین معماری گنبد اورچین که از شاخصه های بناهای آرامگاهی در بخش های جنوبی ایران می باشد، تنها افتاده است و اطلاعات اندکی از آن در تاریخ معماری ایران وجود دارد؛ و تنها به گزارش ها و تصاویری محدود از جهانگردان خارجی بسنده شده و در نتیجه آن خواستگاه، دلیل وجودی و نقش این نوع گنبد در بناهای آرامگاهی در هاله ای از ابهام باقی مانده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر به صورت توصیفی - تحلیلی می باشد که بر حسب نیاز در قسمت های مختلف پژوهش از تحلیل های تطبیقی مطالعات گذشته نگر و روش های میدانی بر حسب نیاز استفاده شده است. در این پژوهش به ریشه لغوی و معنایی گنبد اورچین اشاره شده و خواستگاه معماری این گنبد که متعلق به دوره سلجوقی می باشد، معرفی شده است. سپس روابط هندسی میان زینه های آن تحلیل شده و انواع این نوع گنبد که شامل کوکبی و کثیرالاضلاع می باشد ترسیم شده اند. عواملی همچون عملکرد تارک، نحوه ساخت، پوشش گنبد، نحوه توزین بار در ساختار گنبد مشخص شده است. در نهایت با بررسی عوامل موثر فرهنگی و تاریخی در شکل گیری ساختار کلی این نوع گنبد - گنبد رک اورچین - به این نتیجه خواهیم رسید که علت اصلی وجودی آن، عملکردی نمادین و سمبولیک بوده نه نمادی مذهبی صرف، که به تنهایی و یا در هم جواری و تلفیق با فضاهای مذهبی در گذر زمان به خوبی نقشی تاثیرگذار و کاربردی داشته است.

شاخ بۆ کورد شوناس و پارێ زە ری شوناسە کە ی بووە . ئە مە ش هۆ کاری دە وڵ ە مە ندیی فە رهە نگی شاخی لە زمان و ئە دە بیاتدا پێ ک هێ ناوە کە زیاتر لە ٢ ٠ ٠ وشە ی بۆ شاخ هە یە . شێ رکۆ بێ کە س شاعیری هاوچە رخی کورد کە ئە زموونی شیعری شاخی هە یە ، لە ساڵ ی ١ ٩ ٨ ٥ تا کۆ تایی ١ ٩ ٨ ٦ لە شاخ بووە و دژی ڕ ژێ می بە عس شیعری نووسیوە . لە شیعرە کانیدا فە رهە نگێ کی هونە ری ڕ ە مزیی جیاواز لە فە رهە نگی گشتیی شاخ بونیادناوە؛ ڕ ە مزی شاخی لە زۆ ر ڕ ە هە ند و پنتی جیاوازدا بە شێ وە ی هونە ری و هە ندێ جاریش وە ک دروشم بە کارهێ ناوە . لایە نە هونە رییە کە ی جوانییە کی بە رز و دروشم بازییە کە ش هونە رێ کی نزمی لێ کە وتووە تە وە . ڕ ە مزیش کە هونە رێ کی نوێ ی شیعرە ، ئاوێ زانی لێ ڵ ی و، تە م ومژاوییە . لە شیعریشدا پانتاییە کی هونە رییە بۆ وە ستانە وە بە ڕ ووی نادادیی کۆ مە ڵ ایە تی، سیاسی و دیکتاتۆ ریە تدا. وێ ڕ ای ئە مانە ، شاعیر لە ڕ ێ گە ی ڕ ە مزی شاخە وە سیستمێ کی فراوانی مانایی بە ڕ ە هە ندە جیاوازە کانی وە ک ئازادی، هە ژاری، جە ستە و دە روون، خە بات، شار و پیرۆ زیی بە خشیوە ، کە ئە مانە ش لە مانا و ڕ ە مزی شاخ لە فە رهە نگی گشتیدا جیاوازن. زاڵ یی ڕ ە گە زی گێ ڕ انە وە لە شیعری شێ رکۆ دا، بووە تە هۆ ی گێ ڕ انە وە ی مێ ژوو بە شیعر؛ ئە مە ش لاوازیی شیعرییە ت و گوتاری لە شاخدا مانە وە و پیرۆ زیی شاخی بە رهە م هێ ناوە .

سه گنبد یکی از بناهای دورۀ سلجوقی است که به رغم داشتن ویژگی های خاص این دوره، چندان موردمطالعهقرار نگرفته است. تزیینات هندسی، کتیبه های کوفی در کنار سایر مشخصه های معماری، این بنا را به عنوان یکی از مصادیق بناهای آرامگاهی قرن ششم قرار داده است. اگرچه این بنا از حیث تزیینات و متن کتیبه ها توسط پژوهشگران پیشین تا حدودی مورد توجهقرارگرفته، اطلاعات محدودی در ارتباط با ساختار معماری آن در دسترس است. با توجه به اینکه برخی عناصر معماری مقابر، به ویژه پوشش خارجی آن ها، در اثر بی توجهی در طول سال ها دچار تغییراتی شده اند، سؤالی که در این پژوهش مطرح می شود این است که ویژگی های معماری گنبد خارجی برج مقبرۀ سه گنبد به چه صورت بوده است؟ در این راستا هدف از این مطالعه، بررسی ساختار کالبد کنونی برج سه گنبد و بازشناسی ویژگی های شکلی، هندسی و تناسبات آن برایدست یافتن به ساختار اصلی بنا و درنهایتبازآفرینی بخش تخریب شدۀ بنا یعنی «خود» گنبد است. در این مقاله، یافته های حاصل از تحقیقات میدانی و مطالعات کتابخانه ای در قیاس با نمونه های هم عصر و همسان مورد ارزیابی قرار گرفت. ازطرفی با نگاهی جزئی تر، تحلیل های هندسی برای ارزیابی تناسبات سه گنبد در انطباق با برج مقبره های منطقه، در شکل گیری الگویی بدیع از نظام هندسی در این بناها و ویژگی های بارز پوشش خارجی آن هامؤثر واقع شد. بر همین اساس، بر مبنای تحولات کالبدی صورت گرفته در برج مقبرۀسه گنبد و وجوه مشترک ساختار معماری و هندسی آن با نمونه های مشابه، می توان به این نتیجه رسید که این بنا نیز درگذشته دارای گنبد خارجی، احتمالاًبه صورت رُک، بوده است.

گاه در ازدحام خطوط صاف، کشیده و بی انحنای معماری امروز که سر به فلک کشیده اند و باز به مدد خطی دیگر و زاویه ای عمود، بی روح و بی اشاره ساکن گشته اند، گم می شوی، خود که هیچ، گاه فلسفه خود را هم گم می کنی و لابلای این همه قانون بشری بی انعطاف که خط به خط یا متقاطع و موازی، با رنگ های سرد و بی روح صف کشیده اند، حیران از بی اتصالی این همه موجودیت به یک وجود مطلق می مانی...

در این گزارش سفر و بازدید، یکی از بزرگترین کارهای معماری قرن بیستم که آخرین آنها نیز هست معرفی شده است. این بنا که برای برگزاری جشن های آغاز هزاره سوم در لندن طراحی و اجرا شد، و درست در ماه دسامبر 1999 به پایان رسید با استفاده از جدیدترین فن آوری سازه و معماری یعنی سیستم کابل و پوشش غشائی خلق گردیده است، و به همین دلیل به جامعه معماری ایران معرفی می گردد.